Simon Schama - Overvloed en onbehagen
De Nederlandse cultuur in de Gouden Eeuw
Published: 01-06-2006 Modified: 21-08-2008
 |
 |
 |
Op de 2e bladzijde van het boek is een commentaar op Genesis(1 3:5,7) van Johannes Calvijn afgedrukt:
"Laten zij die overvloed hebben eraan denken dat ze zijn omgeven met doornen, en laten ze goed oppassen dat ze er niet door geprikt worden."
Daarmee is op treffende wijze een annotering van de titel van het boek gegeven en al voor je goed en wel bent begonnen aan het boek is duidelijk waar je als lezer de crux van het boek moet zoeken.
Historicus Simon Schama werd geboren op 13 februari 1945 in London. Hij heeft gewerkt als universitair docent geschiedenis aan Oxford en Cambridge en specialiseerde zich in de Franse Revolutie. Hij heeft de effecten van deze Revolutie op de Nederlandse cultuur onderzocht in het boek 'Patriots en Liberators' waarmee hij een belangrijke prijs won. Het boek 'Embarrassment of the Riches' dat zich bezighoudt met zijn analyse van de Nederlandse cultuur in de Gouden Eeuw uit 1987 heeft hij geschreven toen hij verbonden was aan Harvard University. In het jaar 2000 begon hij aan een beschrijving van de geschiedenis van Groot Britannie in drie boeken en 2 televisieprogramma's bij de BBC welke vervolgens uitmonden in een 22-delige serie op televisie. Tegenwoordig is Schama als hoogleraar Geesteswetenschappen verbonden aan de Colombia University te New York.
Het belang van de Republiek der Nederlanden voor het 17e eeuwse Europa valt nauwelijks te onderschatten. Het was het enige land waar vrijheid van denken heerste. Het was het land waar de Fransman Descartes en de Portugees Spinoza hun Revolutionaire geschriften konden schrijven en publiceren.(1)
Dit citaat is behoorlijk uitgesproken, het enige land waar vrijheid van denken heerste? Het humanisme had in varianten toch invloed in geheel Europa? Simon Schama probeert in deze context een genuanceerd beeld neer te zetten van de Nederlandse 17e eeuw.
Hij onderzoekt de identiteitsvorming van de Nederlander. Wie zijn die Nederlanders? Wat kenmerkt hen? Wat kenmerkt juist hen dat het hen Nederlander maakt in het Europa van de 17e eeuw? Wat maakt het Nederlandse land het Nederlandse land?
Land in ieder geval dat is herwonnen op de zee, bewoonbaar gemaakt door drooglegging en inpoldering. Daarmee ontstaat Nederland niet louter geografisch, maar wordt de strijd tegen het water verbonden met heldendom, geloof en identiteit. Deze identiteit omvatte een historisch recht (het op het water en in naam van de voorouders herwonnen land). Een moreel recht (voor diegene die het land eigenhandig hebben geschapen) en een bijbels recht (het overleven van de zondvloed en andere tekenen van goddelijk ingrijpen zoals overstromingen), en daarmee zijn de Nederlanders uitverkorenen. Een overstroming is in bewoond gebied voornamelijk rampzalig, maar dit goddelijk ingrijpen had zo zijn voordelen in economische zin. Door de overstroming waren de verbindingen met de haven van Antwerpen verbroken en verplaatste veel van het handelsverkeer zich naar de Nederlandse havens. Veiligheid en Welvaart lagen daarmee in Gods hand en vroegen trouw en loyaliteit. Men was zeer bevreesd voor een straffe Gods in de vorm van een overstroming. Het gevecht tegen het water had daarmee in vele opzichten een bindende factor. Het fungeerde als grens, een flexibel vlies dat de reiping van een natie beschermen kon tot de geboorte.
Het boek 'The Embarrassement of riches' begon als de Erasmuslezing(2) van 1978 over de beschaving der Nederlanden. Schama schrijft in zijn 'woord vooraf' dat het deels is geïnspireerd op Halbwachs 'sociale theorie'(3). Halbwachs was filosoof en socioloog en heeft zich beziggehouden met begrippen als 'collectief geheugen'. Het sociaal denken binnen een maatschappij is denken vanuit een collectief geheugen. Dat collectief geheugen is datgene wat wordt gedeeld door een groep en wat mensen in deze groep met elkaar verbindt. Deze notie is van belang bij een verdere bestudering van het boek. De vraag duikt hier op hoe je een collectief geheugen in de verleden tijd nou eigenlijk onderzoekt. Eerste stap daarbij is kijken naar de gedragingen van mensen in deze tijd, kijken naar de sporen die zij hebben nagelaten. Schama heeft hiertoe in et 682 pagina's tellende boek gebruik gemaakt van een zeer breed scala aan bronnen en brontypes.(4) Hij heeft kunnen putten uit een zeer rijk archief aan bewaard gebleven bronnen en vele kunstwerken uit het Nederland van de 17e eeuw. Denk hierbij aan boeken, teksten en stukjes tekst, literatuur, archiefstukken, prenten, schilderijen, inventarislijsten, prijslijsten, veilingcatalogi, boedelbeschrijvingen, kronieken, uithangborden, reisbeschrijvingen en dagboeken.
Simon Schama, Nederland in de Gouden Eeuw
Relevante links:
"Laten zij die overvloed hebben eraan denken dat ze zijn omgeven met doornen, en laten ze goed oppassen dat ze er niet door geprikt worden."
Daarmee is op treffende wijze een annotering van de titel van het boek gegeven en al voor je goed en wel bent begonnen aan het boek is duidelijk waar je als lezer de crux van het boek moet zoeken.
Historicus Simon Schama werd geboren op 13 februari 1945 in London. Hij heeft gewerkt als universitair docent geschiedenis aan Oxford en Cambridge en specialiseerde zich in de Franse Revolutie. Hij heeft de effecten van deze Revolutie op de Nederlandse cultuur onderzocht in het boek 'Patriots en Liberators' waarmee hij een belangrijke prijs won. Het boek 'Embarrassment of the Riches' dat zich bezighoudt met zijn analyse van de Nederlandse cultuur in de Gouden Eeuw uit 1987 heeft hij geschreven toen hij verbonden was aan Harvard University. In het jaar 2000 begon hij aan een beschrijving van de geschiedenis van Groot Britannie in drie boeken en 2 televisieprogramma's bij de BBC welke vervolgens uitmonden in een 22-delige serie op televisie. Tegenwoordig is Schama als hoogleraar Geesteswetenschappen verbonden aan de Colombia University te New York.
Het belang van de Republiek der Nederlanden voor het 17e eeuwse Europa valt nauwelijks te onderschatten. Het was het enige land waar vrijheid van denken heerste. Het was het land waar de Fransman Descartes en de Portugees Spinoza hun Revolutionaire geschriften konden schrijven en publiceren.(1)
Dit citaat is behoorlijk uitgesproken, het enige land waar vrijheid van denken heerste? Het humanisme had in varianten toch invloed in geheel Europa? Simon Schama probeert in deze context een genuanceerd beeld neer te zetten van de Nederlandse 17e eeuw.
Hij onderzoekt de identiteitsvorming van de Nederlander. Wie zijn die Nederlanders? Wat kenmerkt hen? Wat kenmerkt juist hen dat het hen Nederlander maakt in het Europa van de 17e eeuw? Wat maakt het Nederlandse land het Nederlandse land?
Land in ieder geval dat is herwonnen op de zee, bewoonbaar gemaakt door drooglegging en inpoldering. Daarmee ontstaat Nederland niet louter geografisch, maar wordt de strijd tegen het water verbonden met heldendom, geloof en identiteit. Deze identiteit omvatte een historisch recht (het op het water en in naam van de voorouders herwonnen land). Een moreel recht (voor diegene die het land eigenhandig hebben geschapen) en een bijbels recht (het overleven van de zondvloed en andere tekenen van goddelijk ingrijpen zoals overstromingen), en daarmee zijn de Nederlanders uitverkorenen. Een overstroming is in bewoond gebied voornamelijk rampzalig, maar dit goddelijk ingrijpen had zo zijn voordelen in economische zin. Door de overstroming waren de verbindingen met de haven van Antwerpen verbroken en verplaatste veel van het handelsverkeer zich naar de Nederlandse havens. Veiligheid en Welvaart lagen daarmee in Gods hand en vroegen trouw en loyaliteit. Men was zeer bevreesd voor een straffe Gods in de vorm van een overstroming. Het gevecht tegen het water had daarmee in vele opzichten een bindende factor. Het fungeerde als grens, een flexibel vlies dat de reiping van een natie beschermen kon tot de geboorte.
Het boek 'The Embarrassement of riches' begon als de Erasmuslezing(2) van 1978 over de beschaving der Nederlanden. Schama schrijft in zijn 'woord vooraf' dat het deels is geïnspireerd op Halbwachs 'sociale theorie'(3). Halbwachs was filosoof en socioloog en heeft zich beziggehouden met begrippen als 'collectief geheugen'. Het sociaal denken binnen een maatschappij is denken vanuit een collectief geheugen. Dat collectief geheugen is datgene wat wordt gedeeld door een groep en wat mensen in deze groep met elkaar verbindt. Deze notie is van belang bij een verdere bestudering van het boek. De vraag duikt hier op hoe je een collectief geheugen in de verleden tijd nou eigenlijk onderzoekt. Eerste stap daarbij is kijken naar de gedragingen van mensen in deze tijd, kijken naar de sporen die zij hebben nagelaten. Schama heeft hiertoe in et 682 pagina's tellende boek gebruik gemaakt van een zeer breed scala aan bronnen en brontypes.(4) Hij heeft kunnen putten uit een zeer rijk archief aan bewaard gebleven bronnen en vele kunstwerken uit het Nederland van de 17e eeuw. Denk hierbij aan boeken, teksten en stukjes tekst, literatuur, archiefstukken, prenten, schilderijen, inventarislijsten, prijslijsten, veilingcatalogi, boedelbeschrijvingen, kronieken, uithangborden, reisbeschrijvingen en dagboeken.
Simon Schama, Nederland in de Gouden Eeuw
Relevante links:
- http://nl.wikipedia.org/wiki/Overvloed_en_onbehagen
- http://www.columbia.edu/cu/arthistory/html/dept_faculty_schama.html
